بسیاری از مادران پس از تولد نوزاد، از میزان خارشی که در بدن خود احساس میکنند، غافلگیر میشوند. فرقی نمیکند این خارش مربوط به ترکهای پوستی باشد، یا ناراحتی در ناحیه پرینه و یا حساسیت سینهها به دلیل شیردهی؛ تمام این تجربهها در دوران پس از زایمان کاملاً طبیعی هستند. در واقع، خارش بدن پس از زایمان یک پدیده شایع است، اما در عین حال میتواند بسیار کلافهکننده باشد.
خارش شدید میتواند کیفیت زندگی شما را به شدت تحت تأثیر قرار دهد؛ باعث اختلال در خواب، تحریکپذیری و ایجاد ناراحتی هنگام شیردهی یا فعالیتهای روزمره شود. در موارد شدید، خاراندن بیش از حد حتی ممکن است منجر به عفونتهای پوستی ثانویه گردد. برای مادری که تمام انرژی جسمی و روانیاش صرف مراقبت از نوزاد میشود، این مشکل میتواند اضطراب را افزایش داده و روند بهبودی پس از زایمان را به تأخیر بیندازد.
خوشبختانه، خارش پس از زایمان معمولاً خوشخیم و موقتی است، اما به دلیل تأثیری که بر راحتی و آرامش شما دارد، نباید نادیده گرفته شود. در ادامه به بررسی علل شایع، راههای تسکین و زمان مراجعه به پزشک میپردازیم.
چه عواملی باعث خارش پس از زایمان میشوند؟
تغییرات پوستی شما ممکن است از دوران بارداری شروع شده باشد یا دقیقاً پس از زایمان ظاهر شود. نوسانات هورمونی، کشیدگی پوست و حساسیتهای زمینهای از اصلیترین عوامل هستند. شایعترین این موارد عبارتند از:
۱. عفونتهای قارچی و باکتریایی
یکی از رایجترین دلایل خارش در این دوران، عفونتهای ناحیه تناسلی است. این عفونتها (مانند عفونتهای قارچی یا واژینوز باکتریایی) معمولاً به داروهای ضدقارچ یا آنتیبیوتیک نیاز دارند. همچنین، اگر شیردهی انجام میدهید، ممکن است در ناحیه زیر سینهها یا اطراف نوک سینه دچار عفونت قارچی شوید که با خارش شدید و قرمزی همراه است.
۲. خارش ناحیه پرینه (محل بخیه)
اگر زایمان طبیعی داشتهاید، خارش در ناحیه پرینه یا محل بخیهها همزمان با بهبود زخمها کاملاً محتمل است. تمیز و خشک نگه داشتن این ناحیه و پرهیز از محصولات معطر در این دوران بسیار حیاتی است.
۳. هموروئید (بواسیر)
پس از زایمان، ممکن است دچار هموروئید شوید؛ یعنی رگهای ناحیه مقعد متورم و دردناک شوند. این وضعیت علاوه بر درد، میتواند باعث خارش مقعدی و تورم شود.
۴. ترکهای پوستی خارشدار
وقتی پوست پس از بارداری به سرعت منقبض میشود، فیبرهای کلاژن سفت شده و ترکهای پوستی ممکن است خشک و خارشدار شوند. آبرسانی به این نواحی با کرمهای نرمکننده یا روغنهای مخصوص میتواند التهاب را تسکین دهد.
۵. بثورات پوستی دوران بارداری
برخی جوشها و کهیرهای قرمز و خارشدار که معمولاً در اواخر بارداری روی شکم و بدن ظاهر میشوند، ممکن است تا مدتی پس از زایمان نیز به دلیل باقیماندن فعالیتهای هورمونی ادامه یابند. این ضایعات معمولاً با داروهای موضعی یا خوراکی تحت نظر پزشک درمان شده و به مرور برطرف میشوند.
۶. خشکی پوست
تغییرات هورمونی شدید میتواند تولید چربی طبیعی پوست را کاهش داده و منجر به خشکی و خارش عمومی بدن شود. همچنین پوست اطراف نوک سینه ممکن است به دلیل شستشوی مکرر یا اصطکاک هنگام شیردهی دچار خشکی شود. استفاده از کرمهای حاوی لانولین در این موارد بسیار مؤثر است.
۷. درماتیت تماسی و حساسیت
حساسیت پوستی به مواد ضدعفونیکننده یا چسبهای پانسمان (بهویژه پس از سزارین) شایع است. همچنین صابونها، نوار بهداشتیهای معطر و مواد شوینده لباس نیز میتوانند باعث ایجاد بثورات قرمز و خارشدار شوند. حذف عامل محرک، اولین قدم برای بهبودی است.
۸. تشدید بیماریهای پوستی قبلی
بیماریهایی مثل اگزما یا پسوریازیس ممکن است به دلیل استرس، کمخوابی و تغییرات هورمونی پس از زایمان دوباره شعلهور شوند.
روشهای خانگی برای تسکین خارش
درمان خارش به علت آن بستگی دارد، اما رعایت نکات زیر در خانه میتواند به آرامش پوست شما کمک کند:
- کمپرس سرد: استفاده از پارچه خنک روی نواحی ملتهب.
- حمام جو دوسر: برای تسکین خارشهای گسترده بدن.
- لباسهای نخی و گشاد: برای جلوگیری از اصطکاک و عرق کردن.
- هیدراتاسیون: نوشیدن آب کافی برای حفظ رطوبت پوست.
- محصولات بدون عطر: استفاده از صابونها و لوسیونهای بدون بو و ملایم.
- کرم لانولین: مخصوصاً برای مراقبت از نوک سینهها در دوران شیردهی.
- جریان هوا: اجازه دهید نواحی حساس (مثل نوک سینهها یا محل بخیهها) در معرض هوا خشک شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
خارشهای خفیف ناشی از خشکی معمولاً ظرف چند هفته اول بهبود مییابند، اما اگر علائم شما بیش از ۶ تا ۸ هفته ادامه داشت، حتماً با پزشک مشورت کنید. در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه به متخصص ضروری است:
- خارش بسیار شدید که مانع خواب یا فعالیتهای روزانه شود.
- خارشی که با بثورات پوستی گسترده یا درد همراه است.
- ترشحات بدبو یا علائم عفونت در محل بخیهها.
- تاول زدن پوست یا گسترش سریع ضایعات.
- خارشی که با زردی پوست یا چشم همراه باشد.
- عدم پاسخگویی پوست به درمانهای خانگی ساده.
فراموش نکنید که سلامت روان و آرامش جسمی شما برای مراقبت از فرزندتان ضروری است؛ بنابراین از پیگیری درمان برای این مشکل پوستی کوتاهی نکنید.
